Waar zaaien, zorgen en de seizoenen samenkomen
Bronlaak in Oploo is een plek waar gezondheid niet alleen wordt besproken, maar zichtbaar wordt in het dagelijks leven.
In het wandelen over het groene terrein.
In handen die zaaien.
In kruiden die worden geoogst en verwerkt.
In dieren die onderdeel zijn van het ritme van de dag.
In mensen die op hun eigen manier bijdragen aan wat groeit.
Bij het zaaien wordt het hoofd stil
Op het terrein van Bronlaak speelt de moestuin een belangrijke rol. Het hele jaar door wordt er gezaaid, verzorgd, geoogst en verwerkt. De tuin volgt het ritme van de seizoenen en sluit aan op wat de keuken kan gebruiken en wat op deze plek goed kan groeien.
Een begeleider vertelde dat veel deelnemers graag zaaien.
“Bij het zaaien wordt het hoofd stil.”
Die zin raakt aan de kracht van deze plek. Zaaien is hier niet alleen een praktische handeling. Het brengt rust, aandacht en ritme. De handen zijn bezig, de aarde geeft houvast en het hoofd hoeft even minder.
Vanaf januari begint het zaaien. Daarna gaat het werk eigenlijk het hele jaar door. In de warmere maanden ligt de nadruk op zaaien, verzorgen en oogsten. In de winter worden onder andere kruiden verwerkt. Zo blijft de tuin ook buiten het groeiseizoen onderdeel van het dagelijks leven.
Leven met de seizoenen
Op Bronlaak wordt gewerkt met de seizoenen en met een biodynamische kalender. Op een groot bord staat aangegeven welke dagen geschikt zijn voor bepaalde gewassen en werkzaamheden. De stand van de maan, het ritme van de natuur en de verschillende gewasgroepen geven richting aan het werk.
Dat maakt de tuin meer dan een plek waar voedsel wordt verbouwd.
Het is een plek waar mensen meebewegen met natuurlijke ritmes. Waar dagen structuur krijgen. Waar het jaar voelbaar wordt in zaaien, groeien, bloeien, oogsten, bewaren en opnieuw beginnen.
Naast de moestuin zijn er ook dieren. Er lopen kippen, er is een boerderij waar onder andere zuivelproducten worden gemaakt en er zijn buitenplekken waar deelnemers kunnen werken, verzorgen, kijken en meedoen. De tunnelkas maakt het mogelijk om ook in nattere periodes beschut buiten bezig te zijn.
Zo ontstaat een leefomgeving die voortdurend uitnodigt tot doen.
Kijken naar wat wél kan
Een belangrijk uitgangspunt op Bronlaak is dat mensen bijdragen vanuit wat bij hen past. Niet de beperking staat centraal, maar de mogelijkheid.
De een zaait.
De ander oogst.
Iemand verzorgt dieren.
Een ander verwerkt kruiden.
Weer iemand vindt rust in herhaling, buiten zijn of werken met de handen.
Iedereen draagt op een eigen manier bij aan het geheel.
Dat maakt de plek krachtig. Meedoen krijgt hier een tastbare vorm. Gezondheid gaat dan niet alleen over fysieke fitheid of het voorkomen van klachten, maar ook over betekenis, ritme, eigenwaarde en verbondenheid.
Mensen groeien wanneer ze onderdeel zijn van iets dat leeft.
Niet één interventie, maar een omgeving die meewerkt
In veel gesprekken over leefstijl gaat het over losse interventies. Een beweegprogramma. Een voedingsadvies. Een ontspanningsoefening. Een gesprek over gezondheid.
Bronlaak laat zien dat er ook iets anders nodig is: een omgeving die de hele dag zachtjes meewerkt.
Een omgeving die uitnodigt om naar buiten te gaan.
Om met de handen bezig te zijn.
Om te bewegen zonder dat het bewegen heet.
Om gezond voedsel te zien groeien.
Om rust te vinden in ritme.
Om onderdeel te zijn van een gemeenschap.
Daarmee raakt Bronlaak aan een belangrijke gedachte achter het Leefstijlroer: gezondheid groeit niet alleen in de spreekkamer of in goede voornemens, maar juist in de plekken waar mensen wonen, werken, eten, bewegen, rusten en samenleven.
Onderzoek naar gezondmakende factoren
De samenhang tussen leefstijl, leefomgeving en gezondheid is bij Bronlaak niet alleen zichtbaar in de praktijk, maar is ook onderwerp geweest van onderzoek.
Tijdens de coronapandemie is binnen Bronlaak en Elivagar, beide onderdeel van DeSeizoenen, onderzoek gedaan naar mogelijke beschermende gezondheidsfactoren in de antroposofische zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Het onderzoek werd uitgevoerd door het lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg van Hogeschool Leiden.
Uit het rapport kwam naar voren dat het verloop van covid-19 bij bewoners van Bronlaak en Elivagar aanmerkelijk minder ernstig was dan bij vergelijkbare groepen in niet-antroposofische instellingen. Er werden onder andere minder gevallen van koorts, kortademigheid, zuurstofbehoefte, maag- en darmklachten en zeer ernstige ziektebeelden beschreven.
Het onderzoek blijft daarin zorgvuldig. Door beperkingen in registratiegegevens kan niet worden gezegd of covid-19 minder vaak voorkwam. Wel geeft de analyse een eerste indicatie dat het ziekteverloop minder ernstig was.
Als mogelijke beschermende factoren worden onder andere genoemd: gezonde en smaakvolle voeding, beweging in de buitenlucht, zinvol werk, kunstzinnige activiteiten, autonomie, gemeenschapszin, spiritualiteit en een gelijkwaardige benadering.
Juist die combinatie is interessant vanuit het Leefstijlroer.
Het gaat niet om één losse leefstijlfactor. Het gaat om een hele leefomgeving die op meerdere manieren gezondheid kan ondersteunen. Een plek waar voeding, beweging, buiten zijn, betekenisvol werk, verbinding en ritme geen losse adviezen zijn, maar onderdeel van het dagelijks leven.
Bronlaak als Leefstijltuin
Bronlaak laat zien hoe een gezonde leefstijl en een gezonde leefomgeving elkaar kunnen versterken. De plek werkt als een levende Leefstijltuin: een omgeving waarin de pijlers van het Leefstijlroer niet alleen worden uitgelegd, maar dagelijks worden ervaren.
Voeding groeit in de moestuin en vindt haar weg naar de keuken. Eten is hier verbonden met bodem, seizoen, aandacht en herkomst.
Beweging ontstaat vanzelf door te lopen, zaaien, bukken, tillen, oogsten, verzorgen en buiten bezig te zijn.
Ontspanning zit in het ritme van de tuin, in het werken met de handen, in het groen, in de dieren en in de herhaling van eenvoudige handelingen.
Verbinding groeit tussen deelnemers, begeleiders, dieren, planten en de plek zelf. Samen werken aan iets levends schept contact.
Zingeving ontstaat doordat iedereen iets kan bijdragen. Ieder vanuit eigen kracht en op een manier die past.
Omgeving is hier geen achtergrond, maar medespeler. De tuin, dieren, kas, kruiden, bomen, bodem en buitenruimte ondersteunen de manier waarop mensen leven, werken en tot rust komen.
Waar leefstijl en leefomgeving samen groeien
Bronlaak laat zien hoe krachtig een plek kan zijn wanneer zorg, natuur, voedsel, beweging, rust en betekenis samenkomen.
Bron: Gezondmakende factoren in de zorgaanpak van Bronlaak, Lectoraat Antroposofische Gezondheidszorg, Hogeschool Leiden, 24 februari 2023.
