De mentale gezondheid van jongeren staat al langere tijd onder druk. Uit de Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024 blijkt dat slechts ongeveer de helft van de jongvolwassenen hun eigen mentale gezondheid als goed ervaart. Veel jongeren noemen stress, prestatiedruk, geldzorgen en eenzaamheid als belangrijke last (bron: RIVM)
Daarbovenop is er een toename van jongeren met overgewicht en obesitas. In 2024 had ruim veertien procent van de 4–17 jarigen overgewicht en bij de groep 18–25 jaar is inmiddels ongeveer een kwart te zwaar. VZinfo+1 Tegelijk brengen jongeren veel tijd zittend en achter schermen door, wat samenhangt met minder beweging, slechtere slaap en fysieke klachten. Trimbos Instituut+2Nederlands Jeugdinstituut+2
Mentale gezondheid is daarmee geen individueel probleem maar een samenlevingsvraagstuk. De manier waarop we wonen, leren, werken en onze vrije tijd doorbrengen speelt een grote rol. Precies daar komt de combinatie van leefstijl en leefomgeving in beeld.
Waarom groen zo belangrijk is voor het brein
Internationaal en Nederlands onderzoek laat zien dat toegang tot groen en tijd in de natuur beschermend werkt voor de mentale gezondheid van kinderen en jongeren:
- Jongeren die in een groenere omgeving wonen, rapporteren minder emotionele problemen en meer welbevinden.
- Tijd in het groen verlaagt stress en het stresshormoon cortisol en verbetert de stemming.
- Natuurbezoek hangt samen met minder angst- en depressieve klachten.
- Schooltuinen, groene schoolpleinen en buitenlessen dragen bij aan meer beweging, meer plezier en betere sociale relaties.
Natuur fungeert als een herstellende omgeving. Jongeren stappen even uit de constante stroom van prikkels, komen letterlijk in beweging en ervaren meer ruimte in hoofd en lijf.
Het Leefstijlroer Om!
Het Leefstijlroer verbindt persoonlijke leefstijl met leefomgeving en planeet. Voor jongeren en mentale gezondheid zijn vooral deze pijlers essentieel:
- Beweging en daglicht: elke dag buiten zijn, lopen, fietsen, spelen.
- Ontspanning en slaap: herstelmomenten overdag en een helder dag–nachtritme.
- Verbinding: echte relaties, samen activiteiten doen, je gezien voelen.
- Zingeving: weten waar je voor opstaat, ergens bij horen en iets kunnen bijdragen.
- Een omgeving die meegroeit: groen in de wijk, op school en thuis.
Leefstijlzaadjes: kleine stappen, grote impact
Een andere koers begint met kleine, haalbare stappen: leefstijlzaadjes die jongeren zelf, ouders, scholen en gemeenten kunnen planten:
- Groene pauzes inbouwen
Plan op school, werk en thuis dagelijks korte groene pauzes: tien tot twintig minuten in park, plantsoen, tuin of op het balkon, zonder scherm. - Stressmomenten omzetten in loopmomenten
Na een toets, druk overleg of spannende afspraak: eerst een blokje om. Wandelen helpt spanning af te voeren en gedachten te ordenen. - Daglicht en schermhygiëne
Overdag zoveel mogelijk naar buiten, ’s avonds schermtijd terugschroeven. Dat versterkt het biologische ritme en bevordert de diepte van de slaap. - Groene plekken met eigenaarschap
Laat jongeren zelf mee-ontwerpen en -onderhouden: een groen schoolplein, geveltuin, buurttuin of mini-moestuin. Eigenaarschap geeft verantwoordelijkheid, trots en betekenis. - Samen buiten in plaats van alleen online
Wandelgesprekken, buiten sporten, samen tuinieren. De combinatie van beweging, natuur en contact werkt als een natuurlijke buffer tegen stress en somberheid.
Van denken naar doen
Veel rapporten, monitors en beleidsstukken onderschrijven de urgentie van betere mentale gezondheid bij jongeren. De volgende stap is uitvoering: van denken naar doen.
Het Leefstijlroer helpt gemeenten, scholen, zorgorganisaties en jongeren zelf om die stap concreet te maken. Door mentale gezondheid te verbinden met leefstijl én leefomgeving, ontstaat een koers waarin jongeren niet alleen overleven, maar kunnen groeien en bloeien.
